از دیدگاه قرآن

امام حسن مصداق آیات

فضایل امامان بیش از حد و مرزی است که مردم از آن آگاهی دارند و بیش از میزانی است که به احصاء و شماره درآید با اینکه دشمنان آن همه توطئه سازیها علیه خاندان پیامبر داشتهاند و با اینکه آن همه اینان را در بالای منبر سب و لعن کردهاند، و با اینکه نقل حدیث در فضایل آنان را جرم تلقی کرده و برای راویان فضایل آنان زندان و تبعید و اعلام داشتند:
باز هم شان و منقبت هر یک از آنان در حدی است که برایشان کتب جداگانهای نوشتهاند. مثلا در رابطه با آنان کتاب مناقب نوشته شد، کتاب فضایل نگاشته گردید و حتی در رابطه با زهد امام مجتبی (ع) از همان روزگاران قدیم کتابی نوشته شده به نام زهد الحسن (ع).
این واقعیتی است که بگوئیم:
کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست
که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم
یک انسان است و آن همه اسناد و روایات و آن همه مناقب و هزاران بحث و سخن و روایت و حدیث در شان او و این حکایت دارد که امامان معصومی چون حسن (ع) گل سرسبد وجود و از همان کسانی است که آفرینش به خاطر آنها صورت گرفته است.
[صفحه ۳۵۱]
مصداق آیات
ما را چگونه توان ورود در سخنی است که خدای در آن وارد شده و از آن سخن گفته است و چگونه میتوان از فروغ آنها سر درآورد در حالی که خدای در آیات متعدد قرآنها آنها را ستود و از خصال آنان بحث کرد.
ما در این فصل تنها به چند آیه از قرآن اشاره خواهیم داشت. که حسن (ع) به عنوان مصداقی از آن است. و یا آیه درباره خانواده او نازل شده و حسن نیز یکی از اعضای آن و مورد اشاره و تاویل یا شان نزول است. و بد نیست متذکر شویم آنچه در این قسمت ذکر میشود مورد قبول فریقین است. شیعیان که جای خود را دارند اما اهل سنت نیز آنها را مورد تایید قرار دادهاند.
۱- آیه تطهیر: حسن در جمع کسانی است که آیه تطهیر در شان آنها نازل شده و خداوند آنان را از هر رجس و پلیدی ظاهری و باطنی دور داشته است قرآن میگوید: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا [۵۲۴] خدای خواسته است که شما اهل بیت را پاک و پاکیزه دارد و پلیدی را از ساحت قدستان دور داشتهاند.
این آیه به عقیده شیعه و سنی در شان رسول خدا (ص)، علی، فاطمه، حسن و حسین نازل شده است و این مسالهای است که مورد اتفاق است [۵۲۵].
بهجت افندی از بزرگان علمای اهل سنت گوید:
امت بر این سخن اتفاق دارند که آیه انما یرید اله… در شان علی و فاطمه و حسن و حسین علیهمالسلام نازل شده است. اتفقت الامه علی نزول قوله تعالی انما یرید الله… فی علی و فاطمه و حسن و حسین علیهمالسلام [۵۲۶].
امسلمه زوجه رسول الله (ص) گوید: این آیه در بیت امسلمه بر رسول خدا (ص) نازل شد. پیامبر (ص) که بر او درود و رحمت خدا بر او باد فاطمه علیهاالسلام و حسن (ع) و حسین (ع) را فراخواند و در پشت سر آنها علی (ع) بود. و آنگاه فرمود: خداوندا اینان خاندان منند،
[صفحه ۳۵۲]
پلیدی را از ساخت قدس آنها دور دار و آنها را پاک و مطهر گردان امسلمه گوید، از رسول خدا پرسیدم آیا من نیز از گروه آنانم؟ فرمود ای امسلمه تو جایگاه خودت را داری و تو در طریق خیر و سعادتی [۵۲۷] انت علی مکانک انت الی خیر.
خود امام گاهگاه به مناسبت شرایط و امکانی که پدید میآمد و ضرورتی آن را ایجاب میکرد میفرمود ما از خاندانی هستیم که خداوند پلیدی را از آنان دور داشته است و آنگاه این آیه را تلاوت میکرد: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت…
۲- آیه ذوی القربی: او به اتفاق فریقین از شیعه و سنی مصداق این آیه قرآن است که [۵۲۸] خدای در قرآن فرمود: ای پیامبر به این مردم بگوی که من اجر و پاداشی از رسالت درخواست ندارم جز آن که خویشاوندان مرا دوست بدارید: قل لا اسالکم علیه اجرا الا الموده فی القربی [۵۲۹] و ما قبلا درباره رمز این توصیه و محبت سخنانی گفتهایم.
فخر رازی گوید: مصداق این درخواست و سفارش علی و فاطمه علیهاالسلام و فرزندان آن دو هستند [۵۳۰] و سیوطی نیز همین دعوی را در تفسیر خود در ذیل همین آیه دارد. احمد بن حنبل [۵۳۱] نیز گوید: که پیامبر (ص) فرمود منظور از قربی در این آیه علی (ع) و فاطمه علیهاالسلام و فرزندان آنها هستند [۵۳۲] و در برخی از کتب آمده است که رسول خدا این جمله را سه بار تکرار کرده است [۵۳۳].
هم چنین اسناد دیگری از فریقین نشان میدهند که او مصداق آیات دیگری از همین نمونه است که در قرآن آمده است:
– قل ما اسالکم علیه من اجر الا من شاء اتخذ الی ربه سبیلا [۵۳۴].
[صفحه ۳۵۳]
– قل ما سالتکم من اجر فهو لکم ان اجری الا علی الله [۵۳۵].
۳- آیه اطعام: بر اساس اسنادی که در دست است حسنین بیمار شده بودند و پدر و مادرشان نذر کرده بودند که اگر سلامت و شفا بیابند به شکرانه آن سه روز روزه بدارند. و آنان شفا یافتند و نوبت ادای نذر شد.
ظاهرا علی (ع) گندمی و یا جوی را تهیه یا قرض کرد. فاطمه آن را آرد و خمیر و نان کرد. و برای افطار غذائی تهیه نمود. نه تنها علی و فاطمه، بلکه حسن و حسین خردسال هم روزه گرفتند، فضه خادمه هم به تبعیت از آنان روزهدار شد.
هنگام افطار روز اول مسکینی اعلام گرسنگی کرد و در افطار روز دوم یتیمی، و در افطار روز سوم اسیری درخواست غذا و کمک نمود. همه اهل خانه، هر سه روز، غذای افطاری خود را به مسکین و یتیم و اسیر دادند و تنها با آب افطار کردند (مصداق کامل ایثار و دیگران را بر خود مقدم داشتن)
رسول خدا (ص) بر آنان وارد شد، از حال و وضع آنان خبر یافت، فرمود خدایا اهل بیت رسول (ص) تو از گرسنگی در حال مرگند، اهل بیت رسول الله یموتون من الجوع [۵۳۶] و خدای برایشان غذائی آسمانی فرستاد و آنگاه این آیه نازل شد:
و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا – انما یطعمکم لوجه الله… [۵۳۷] و بدین سان حسن بن علی جزء جمعی است که این آیه در شانشان نازل شده و این جمع جزء اعضای خانواده او نبودند.
۴- آیه مباهله: گفتیم که نصارای نجران برای بحث با رسول الله (ص) وارد مدینه شدند و بحثها فرجامی نیافت و قرار به مباهله شد. در مباهله اصل بر این بود که طرفین از دو گروه عزیزترین افراد خود را در صحنه حاضر کنند و هر یک به پیشگاه خدا توسل جسته و بر حقانیت خود استناد جسته و طرف مقابل را مورد نفرین قرار دهد. این آیه نازل شد:
[صفحه ۳۵۴]
فمن حاجک من بعدما جائک من العلم فقل تعالوا ندع ابنائنا و ابنائکم، و نسائنا و نسائکم و انفسنا و انفسکم، ثم نبتهل فنجعل لعنه الله علی الکاذبین [۵۳۸] و روز بعد رسول خدا (ص)، خود به همراه علی (ع) و فاطمه (ع) چنین آمدند نصارای نجران از دیدن آن چهرهها به خود فرورفتند و ظاهرا ترسی بر آنان غالب شد و حساب کردند که اگر با این وضع و حالت نفرین کنند دمار از روزگار خودشان برمیآید و حسن جزء این گروه و به همراه پیامر بود. و این اجماع همه مفسران قرآن و این آیه شریفه است [۵۳۹].
۵- سوره هل اتی: سراسر سوره هل اتی در شان اهل البیت و در مدح خاندان پیامبر (ص) و علی (ع) و فاطمه علیهاالسلام و حسن (ع) و حسین (ع) است. و چنان زیبا به توصیف اجر آنها پرداخته است که گوئی فردی در مدح و شان کسی به وجد آمده باشد [۵۴۰].
به برخی از آیات توجه کنید تا توصیف خدا را از اینان معلوم گردد:
– نیکوکاران عالم در بهشت از شرابی نوشند که طبعش در رنگ و لطف و بوی کافور است.
– از سرچشمه گوارائی نوشند که به اختیارشان هر جای که خواهند جاری شود.
– به نذر و عهد و وفای خود وفا کنند و از قهر خدا دوری که شر و سختی آن همگان را فراگیرد میترسند.
– به فقیر و یتیم و اسیر برای رضای خدا اطعام کنند.
– و گویند ما تنها برای رضای خدا شما را غذا میدهیم و از شما هیچ پاداشی و سپاسی نمیخواهیم.
-… و جزای صبر کاملشان باغ بهشت و لباس حریر بهشتی است.
– در بهشت بر تختهای عزت تکیه زنند و در آنجا از آفتاب سوزان و سرمای زمهریر در امان باشند.
– درختان بهشتی بر سر آنها میوههایش در دسترس آنهاست.
– و ساقیان زیبای بهشت با جامهای سیمین و ظروف بلورین بر آنها دور زنند و… [۵۴۱].
[صفحه ۳۵۵]
برگرفته از کتاب در مکتب کریم اهل بیت امام حسن مجتبی علیه السلام نوشته آقای علی قائمی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *