زیارت نامه و ادعیه

توصیف خدای تعالی در دعای شب عرفه

۳۰- اللهم لک الحمد علی حسن بلائک و صنعک و لک الحمد علی الاسلام و اتباع السنه یا رب کما هدیتهم لدینک و علمتهم کتابک فاهدنا و علمنا. [۱۱۳] خدایا ستایش خاص تو است، بر خوشآزمایش و خوشرفتاریت، و ترا است ستایش بر دین اسلام و پیروی از طریقهی پیامبران پروردگارا چنانچه آن پیامبران را به دین خود راهنمائی کردی و کتاب خود را به آنان یاد دادی، ما را نیز هدایت کن و یادمان ده.
۳۱- و لک الحمد علی حسن بلائک و صنعک عندی خاصه کما خلقتنی فاحسنت خلقی فعلمتنی فاحسنت تعلیمی و هدیتنی فاحسنت هدایتی. [۱۱۴] خدایا ستایش ترا است بر خصوص آزمایش و رفتار نیکت دربارهی شخص من که مرا آفریدی و خلقم را نیکو قرار دادی و یادم دادی و نیکو یاد دادی، هدایتم کردی و نیکو هدایتم کردی.
[صفحه ۶۵]
۳۲- الحمد لله علی ما اختصنی به من طیب الموالید و استخلصنی اکراما به من موالاه الابرار السفره الاطهار و الخیره الاعلام [۱۱۵] ستایش خدا را که مخصوصم داشت به پاکی ولادت و برگزید مرا به دوستی نیکان وسفیران پاک و برگزیدگان نمونهی خود.
۳۳- الحمد لله الذی اکرمنی بمعرفته و معرفه رسوله و من فرض علی طاعته رحمه منه لی و تطولا منه علی و من علی بالایمان. [۱۱۶] ستایش خدائی را است که گرامی داشت مرا به وسیلهی شناخت او (امام علی (ع) و شناختن پیامبرش (حضرت محمد (ص) و آنکس که اطاعتش را بر من واجب کرده (امامان معصوم) از روی مهری که به من داشت و بخششی که به من فرمود.
۳۴- الحمد لله الذی هدانی بکم و ما کنت لا هتدی لو لا ان هدانی الله الحمد لله علی ما هدانا [۱۱۷] ستایش خدائی را که هدایت کرد مرا به وسیلهی شما (محمد و آل محمد) و من چنان نبودم که خودبخود، هدایت شوم، ستایش خدا را بر آنچه ما را هدایت کرد.
۳۵- اللهم لک الحمد علی ما هدیتنی و لک الحمد علی ما فضلتنی و لک الحمد علی ما شرفتنی و لک الحمد علی کل بلاء حسن ابلیتنی. [۱۱۸] خدایا ستایش ترا است که مرا (به دینت) راهنمائی نمودی و ستایش ترا که برتریم دادی و ستایش ترا که شرافتم دادی و ستایش ترا بر آزمایش نیکوئی که به من دادی که مرا بدان آزمودی.
۳۶- الحمد لله قبل کل احد [۱۱۹] ستایش خدائی را که پیش از هر کس بود.
۳۷- الحمد لله بعد کل احد [۱۲۰] ستایش خدائی را که باقی است.
۳۸- و الحمد لله حمدا لا یحصی و لا یدری و لا ینسی و لا یبلی و لا یفنی و لیس له منتهی. [۱۲۱] ستایش خدا را ستایشی که به شماره نیاید و مقدارش دانسته نشود و فراموش نگردد و کهنه نشود و فنا نپذیرد و نهایت نداشته باشد.
۳۹- الحمد لله حمدا یدوم بدوامه و یبقی ببقائه فی سنی العالمین و شهور الدهر و ایام الدنیا و ساعات اللیل و النهار. [۱۲۲] ستایش خدای را، ستایشی که دوام یابد به دوام او باقی است به بقاء او، در طول سالیان بیشمار جهانیان و ماههای روزهای این جهان و ساعتهای شب و روز.
[صفحه ۶۶]
۴۰- و الحمد لله ابدا لابد و مع الابد مما لا یحصیه العدد و لا یفنیه الامد و لا یقطعه الابد و تبارک الله احسن الخالقین. [۱۲۳] ستایش خدای را به همیشگی همیشه و تا ابد، بدان حد که شمارهاش نکند شمارهای و تمامش نکند زمان و مدت و قطع نکند دنبالهاش را ابد و بزرگ است خدا و پربرکت که بهترین آفرینندگان است.
این بود توصیفی که از ذات مقدس باری تعالی توسط عبادالله الصالحین و پیامبر گرامی اسلام و امامان معصوم (ع) به زبان دعا متذکر شدیم و نمونههائی از آن اوصاف را در کمال و جمال و جلال خدای تعالی آوردیم و توضیحی بود پیرامون آیهی کریمهی ۱۶۰ از سوره صافات که میفرماید: سبحان الله عما یصفون الا عباد الله المخلصین، منزه است خداوند، از توصیفی که آنها میکنند جز توصیفی که بندگان مخلص خدا از روی معرفت از خداوند دارند.
آری توصیف واقعی از خدای تعالی همان است که اولیاء اسلام دارند که دور از هر گونه شرک و موهومات و خرافات و افسانهها است. خداوند همان حقیقتی است که سراسر جهان هستی از او سرچشمه میگیرد و تمام جهان هستی با همهی روابط طبیعی و همهی اسباب و مسببات و همه علل و معالیل مادی و طبیعی از او است. او پدیدآورنده همهی علل و قوانین است، او هستی و وجود مطلقی است که به این جهان هستی داده و نظام بدیع و شگفتآوری به جهان بخشیده داده، که ماده بیشعور هرگز نمیتواند این چنین به خود، نظم دهد. خداوند آن صاحب قدرت و علم، و حکمت والائی است که بدون مداخلهی او هرگز فعل و انفعالهای مادی نمیتواند جهان مرتب و منظمی را که از در و دیوار آن، آثار علم و حکمت میبارد بوجود آورد. خداوند، رب العالمین و صاحب اختیار همهی جهان است. او اصل هستی و حیات است که بوده و هست، و خواهد بود. محیط به همه چیز، قادر و توانای مطلق، عالم به همه چیز، بینا و شنوای همه چیز است. او نگهدارنده تمام جهان از کوچک و بزرگ و همهی مخلوقات است، او منزه از همه نقایص و
[صفحه ۶۷]
عیوب و جامع همهی صفات کمال و جمال در بینهایت است. در حقیقت تسبیح و حمد فقط ویژه و خاص او است و بس. به خواست خدای تعالی در بحثهای آینده در زمینهی صفات جمال و جلال ذات باری تعالی بقدر وسع اشاره خواهیم کرد.
آنچه گذشت شرحی بود در تبیین دعای ماثور از حضرت امام حسن مجتبی (ع)در تسبیح و حمد خداوند متعال که در هر روز چهارشنبه این دعای شریف را میخواند. سبحان من هو مطلع علی خوازن القلوب سبحان من هو محصی عدد الذنوب، سبحان من لا یخفی علیه خافیه فی السموات و الارض. [۱۲۴] تا آخر دعای شریف.
پاک و منزه است خدائی که دانا و مطلع به آنچه در عمق دلها است، منزه است کسی که او دانا و آگاه به گناهان و احصاء کننده آنها است، منزه و پاک است خدائی که پنهان نیست بر او همهی پنهانیهای آسمانها و زمین.
نکته گفتنی
امام مجتبی (ع) به طور مکرر در این تسبیح و دعای پرمحتوا، به علم، آگاهی فراگیر خدای تعالی که یکی از صفات کمال ذات باری تعالی است اشاره میفرماید و این حقیقت را تعلیم میدهد که هیچ چیز در تمام جهان آفرینش، بر او پنهان نیست و او بر همهی اسرار آگاه و همهی باطنها در نزد او ظاهر و آشکار است و او از شمارهی همهی گناهان پنهانی و علنی که از همهی انسانها سرزند مطلع است.
توضیح
در الهیات، این مسئله به دلائل قطعی و روشن به اثبات رسیده که ذات اقدس باری تعالی و واجب الوجود، داری همهی مراتب وجود است؛ لزوما دارای هر صفت کمال و جمالی میباشد و چون علم و دانائی، صفت کمال و مرتبهای از مراتب وجود است باید آنرا نیز دارا باشد. ما مشاهده میکنیم که تمام مصنوعات بشر که بر اساس نقشه و طرحریزی و برنامههای علمی و فنی و دقت و اندازهگیری ساخته میشود، روشنگر دو حقیقت است. اول، اینکه به دانا بودن
[صفحه ۶۸]
آن سازنده پی میبریم. دوم، اینکه قطعا آن سازنده به تمام ویژگیها و محتویات آن مصنوع خود آگاه و مطلع است.
قرآن کریم، از همین دلیل، با ظرافت و دقت خاصی علم و اطلاع و آگاهی همه جانبهی خدای تعالی را اثبات میکند و میفرماید:
الا یعلم من خلق و هو اللطیف الخبیر [۱۲۵] یعنی آیا خدا و آفریدگاری که موجودات این عالم را آفریده است، از محتویات (از درون و برون) آنها آگاه نیست. در حالیکه او از همهی دقایق و رموز عالم، باخبر است. در آیهی دیگر میفرماید: خلق کل شی و هو بکل شی علیم. خدا همه چیز را آفریده و به همه چیز عالم است.
در دعا میخوانیم: اللهم انک تری مکانی و تسمع کلامی و لا یخفی علیک شی من امری و کیف یخفی علیک ما انت مکونه و بارئه. [۱۲۶] یعنی خدایا تو میبینی جای مرا و میشنوی سخنم را و پوشیده نیست بر تو، چیزی از کار من، چگونه پوشیده ماند بر تو چیزی را که خود ایجادش کرده و پدیدش آوردی.
مطالعه و مشاهده دستگاه عظیم خلقت و اسرار و نظامات جهان آفرینش، نیرومندترین و روشنترین دلیل، بر وجود علم سرشار و آگاهی بینهایت برای آفریدگار جهان است؛ خداوندی که وجودش بینهایت است، ذاتی که وجود در همه جا حاضر است، در هیچ زمانی و مکانی نمیگنجد، در آسمانها و زمین، نقطهای از وجود او خالی نیست، لزوما به همه چیز دانا و از همه چیز آگاهی دارد. در سراسر عالم هستی چیزی از دائره علم او خارج نمیباشد، از همه رویداد هائی که از آغاز آفرینش جهان تا پایان جهان که رخ داده و میدهد آگاه است، زیرا خداوند محدود به زمان و مکان خاص و محدود بحد معینی نیست، بلی موجودات محدود به زمان و مکان خاص، طبعا از غیر زمان و مکان خود آگاهی ندارند و جهان برای آنها به دو بخش غیب و شهود و آشکار و نهان، تقسیم میشود، اما درباره خداوند، غیب و نهان و ظاهر و آشکاری وجود ندارد. جهان یک سره در محضر خدای تعالی است.
و این همان است که امام حسن مجتبی (ع) میفرماید: سبحان من السرائر عنده علانیه.
[صفحه ۶۹]
و البواطن عنده ظواهر. منزه است خدائی که پنهانیها در نزد او آشکارا و درون و غیبها در نزد او ظاهرها است.
این بود درسی از شناخت و توصیفی از صفات کمالیه و جمالیه ذات مقدس حق که امام مجتبی (ع) به زبان دعا انسانها آموخت و تعلیم داد که کل جهان آفرینش زیر نظر و در محضر پروردگار است.
نتیجه
با شناخت و معرفت به خدای عالم و خبیر و آگاه و مطلع بر غیب و شهود و ظاهر و باطن که سبحان المطلع علی السرائر عالم الخفیات. منزهی تو ای خدائی که مطلع بر اسرار و دانای به پنهانیها هستی، انسان باید مراقب خود و اعمال خویشتن باشد و از ارتکاب هر کار زشت و انجام هر نوع گناهی چه در پنهان، چه علنی و آشکارا پرهیز کند، که خدای تعالی آگاه و ناظر و حاضر و شماره کنندهی گناهان است و این همان حقیقت است که امام حسن مجتبی (ع) در دعا و تسبیح پروردگار میخواند، سبحان من هو محصی عدد الذنوب، منزه و پاک آن خداوندی است که آگاه و شماره کننده عددهای (ریز و درشت) گناهان است.
چند روایت بیدار کننده
اتقوا معاصی الله فی الخلوات فان الشاهد هو الحاکم. [۱۲۷] بپرهیز از گناهان و معصیت کردن خدای تعالی در خلوتها که شاهد و گواه بر گناهان خداوند است.
رحم الله عبدا راقب ذنبه و خاف ربه. [۱۲۸] رحمت خدای تعالی شامل بندهای است که مراقبت کند گناهی از او سر نزند و بترسد از پروردگار خود.
طوبی لمن راقب ربه و خاف ذنبه. [۱۲۹] خوشا به حال کسی که خدا و پروردگار را مراقب خود بداند و از گناهانش بترسد. من مواعظ الله تعالی لعیسی (ع) یا عیسی کن حیثما کنت مراقبا لی. [۱۳۰] از جمله پندهای خدای تعالی به حضرت عیسی (ع) است، ای عیسی هر کجا که هستی مراقب من باش.
[صفحه ۷۰]
برگزیده از کتاب تعالیم امام حسن مجتبی(ع)به زبان دعا و حدیث نوشته آقای حسن کافی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *