احادیث و سخنان

حدیث امام حسن حریت و آزادی اختیار

ابوالحسن بصری [۶۳۷] که خود از بنیانگذاران قدریه است، به امام حسن علیهالسلام نامهای نوشت و از آن حضرت دربارهی جبر و تفویض پرسید. حضرت به او و همهی کسانی که در این مساله مهم اعتقادی راه اشتباه را طی کرده بودند و اختیار (امر بین الامرین) را که راه اصلی است فراموش نموده بودند نوشتند:
«اما بعد فمن لم یومن بالقدر خیره و شره ان الله یعلمه فقد کفر. و من احال المعاصی علی الله فقد فجر، ان الله لم یطع مکرها و لم یعص مغلوبا و لم یهمل العباد سدی من المملکه بل هو المالک لما ملکهم و القادر علی ما علیه اقدرهم بل امرهم تخییرا و نهاهم تحذیرا، فان ائتمروا بالطاعه لم یجدوا عنها صادا و ان انتهوا الی معصیه فشاء ان یمن علیهم
[صفحه ۳۷۹]
بان یحول بینهم و بینها فعل و ان لم یفعل فلیس هو الذی حملهم علیها جبرا و لا الزموها کرها بل من علیهم بان بصرهم و عرفهم و حذرهم و امرهم و نهاهم لا جبلا لهم علی ما امرهم به فیکونوا کالملائکه و لا جبرا لهم علی ما نهاهم عنه و لله الحجه البالغه فلو شاء لهدیکم اجمعین، و السلام علی من اتبع الهدی.» [۶۳۸] اما بعد، کسی که به مقدرات الهی، اعم از خیر و شر ایمان نیاورده باشد کافر است. هر کس گناهان را به خداوند نسبت دهد، فاجر و ستمکار است، زیرا کسی خدای را با زور اطاعت نکرده و با قهر و غلبه معصیت ننموده است (نه بندگان مجبور به اطاعت هستند و نه خداوند عاجز از جلوگیری از معصیت). خداوند بندگانش را بیهدف و خودسر رها ننموده است. او مالک حقیقی همهی چیزهای است که در اختیار بندگان قرار داده و خود از قدرت بیشتری برخوردار است، پس آنان را امر و نهی نموده در حالی که قدرت انتخاب دارند، چنانچه بخواهند اطاعت کنند و فرمان برند هیچ مانعی و سد راهی وجود ندارد، لیکن اگر بخواهند معصیت کنند ممکن است خداوند بر آنان منت نهد و مانعی برای معصیتشان ایجاد کند (در امر و نهی وعدهی جزای نیکو و جزای شر داده است). پس در این صورت، چنانچه گناهی را مرتکب شدند، خداوند آنان را بر ارتکاب گناه مجبور ننموده، بلکه باز خداوند بر آنان منت نهاده که بصیرت و شناخت و بینایی به آنها عطا کرده است و نسبت به عواقب کارها هشدار داده و امر و نهی نموده، نه همچون ملائکه و فرشتگان که گل وجودشان را به اطاعت آمیخته و نه هم بر گناه اجبارشان نموده است. خدای را حجتها را برهانهای رسایی است که اگر بخواهد همگی را به راه راست هدایت میکند. سلام و درود بر کسانی که پیروی از راه راست (هدایت) کنند.
[صفحه ۳۸۰]
برگرفته از کتاب حقایق پنهان نوشته آقای احمد زمانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *