حوادث، وقایع، هجرت

روایات و ذوی القربی

از امام صادق (ع) رسیده است که آیه در مورد خصوص ما اهل بیت سخن میگوید: انما نزلت فینا خاصه اهل البیت فی علی و فاطمه و الحسن والحسین و اصحاب الکساء علیهم السلام. [۶۵].
عبدالله بنعباس روایت میکند وقتی آیه فرود آمد در محضر رسول الله (ص) سوال شد منظور از ذوالقربی چه کسانی میباشند: قالوا یا رسول الله (ص) من هوالاء الذین امرنا الله مودتهم قال علی و فاطمه و ولدهما. [۶۶] در پاسخ میفرماید: مقصود علی و فاطمه و فرزندان فاطمه میباشد.
و امام مجتبی (ع) میفرماید من از همان اهل بیتی هستم که خدای سبحان مودت به آنها را بر هر مسلمان لازم نموده است: انا من اهل البیت الذین افترض الله مودتهم علی کل مسلم فقال لا اسئلکم علیه اجرا
[صفحه ۶۲]
الا الموده فی القربی. [۶۷] و نیز طبرسی از رسول الله (ص) روایت نقل میکند که خدای سبحان پیامبران را از درختهای متفاوت آفرید و من علی را از یک درخت آفرید. من ریشه آن درخت و علی شاخه آن و فاطمه لقاح آن درخت و حسن و حسین میوه آن درختند. پیروان ما برگهای آن درختند… آنگاه اضافه میکند اگر کسی هزاران سال در بین صفا و مروه خدا را عبادت کند،… لیکن از محبت ما محروم باشد، در قیامت گرفتار آتش است. [۶۸].
از امام باقر (ع) بیان دیگری رسیده است که منظور از اهل بیت همان ائمه میباشد. قال هم الائمه علیهم السلام [۶۹].
جالب این است که همین اظهارات در روایات اهل سنت آشکارا به چشم میخورد که شخص از رسول الله (ص) پرسید منظور از ذوالقربی که مودت به آنها لازم است چه کسانیاند، فرمود: علی و فاطمه و دو فرزند وی: علی و فاطمه و ولداهما. [۷۰] و نیز سیوطی روایت میکند هنگامی که امام سجاد را در سفر اسارت به شام آورند، وقتی فرد شامی نادان اظهار سپاس به درگاه خدا نمود که آنان آن گونه اسیر دشمن شدهاند! امام سجاد به وی روکرد و فرمود قرآن خواندهای آن شخص میگوید آری، از وی میپرسد این آیه را خواندهای: قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی. پاسخ میدهد آری، آنگاه میفرماید منظور از ذوالقربی ما هستیم! [۷۱].
و نیز مفسر بزرگوار سنی زمخشری در توضیح آیه روایاتی را میآورد که مورد دقت و اهتمام است و حکایت از انصاف و تدبیر به
[صفحه ۶۳]
دور از تعصب این مفسر دارد.وی میگوید وقتی این آیه فرود آمد از رسول الله (ص) پرسیدند ذوالقربی که مودت به آنها بر مردم لازم است چه کسانی میباشند جواب میدهد: علی و فاطمه و دو پسرش: علی و فاطمه و ابناها. [۷۲].
زمخشری بعد از بیان چند روایت دیگر به بیان روایت میپردازد. که به لحاظ مفاد بلند و زیبای آن در مورد محبت و مودت عترت و آل محمد ترجمه آن آورده میشود.
وی میگوید رسول الله (ص) فرموده: هر کس بر محبت آل محمد بمیرد شهید مرده است، کسی که بر محبت آل محمد بمیرد، بخشیده شده مرده است، هر کس بر محبت آل محمد بمیرد توبه نموده است و مرده است. کسی که بر محبت آل محمد بمیرد با ایمان کامل مرده است، هر کسی بر محبت آل محمد بمیرد همان گونه که عروس به خانه بخت هدیه میشود، بهشت به او هدیه میشود. کسی که بر محبت آل محمد بمیرد، دو در از بهشت برای وی گشوده میشود. کسی که بر محبت آل محمد بمیرد، قبرش را خدا زیارتگاه فرشتگان رحمت قرار میدهد. کسی که بر محبت آل محمد بر روش سنت و جماعت مرده است. کسی که بر بغض و کینه آل محمد بمیرد، در قیامت در حالی مشهور میشود که به وسط دو چشم وی نوشته شده است: از رحمت خدا ناامید است. کسی که بر بغض آل محمد بمیرد، کافر مرده است، کسی بر بغض آل محمد بمیرد، بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد. [۷۳].
[صفحه ۶۴]
فخر رازی نیز روایاتی را در مودت ذوالقربی میآرود. وی میگوید وقتی اقارب رسول الله (ص) چهار نفرند که به منزلت ویژه بار یافتهاند. بدون تردید و به نقل متواتر رسول الله (ص) حسن و حسین و فاطمه و علی را بر همگان واجب است، که آنان را دوست بدارند. و نیز دعا و طلب رحمت و برکت بر آل رسول بر همگان لازم است. همان گونه که در تشهد نماز بر آنها دعا میشود. آنگاه میگوید آیه دلالت بر محبت آل رسول الله (ص) و اصحاب رسول الله (ص) دارد. آنگاه نقل میکند که حضرت فرموده مثل اهل بیت من همانند جریان کشتی نوح است که هر کس در درون آن قرار نگرفت، نتوانست خویش را نجات دهد. [۷۴].
با بیانی که از رسول الله (ص) و عترت در توضیح آیه از دو گروه شیعه و سنی آورده شد، این نکته شفاف است. که منظور «ذوالقربی» افراد خاص میباشند که از آنها تعبیر به عترت میشود. ذوالقربی از لحاظ مقصود شامل هر نوع خویشاوندی نمیشود. گرچه مفهوم واژگانی آن شامل هر نوع خویشاوندی باشد.
بنابراین دیدگاههای دیگر در مورد آیه مانند این که منظور هر خویشاوندی نسبت قریش که حضرت با کل قریش خویشاوندی داشت. یا منظور از مودت اعمال صالح و خیر و… میباشد، مردود خواهند بود. زیرا هیچ کدام از این دیدگاهها هماهنگ با مفاد آیه
[صفحه ۶۵]
نمیباشند، زیرا که مودت به ذوالقربی را پاداش رسالت قرار داده است و نیز سازگار با دیدگاه رسول الله (ص) و عترت (ع) نمیباشد. به همین جهت میتوان گفت این آیه نیز همانند بسیاری از آیههای قرآن مقام و شان ویژه وی برای اهل بیت طرح میکند که دیگران در آن مشارکت ندارند.
و عترت رسول الله (ص) که مودت آنها پاداش رسالت است. و پیآمد مودت به آنها اطاعت از رهبری آنها است. که این دو هماهنگ با مفاد آیه هستند که مودت را این گونه سبب استقرار رسالت و دین در جامعه میباشد. و تناسب دارد که پاداش رسالت عظیم رسول الله (ص) قرار گیرد.
و امام مجتبی (ع) به نص صریح روایات از زمره همین ذوالقربی است که از مقام و شان ویژه بهرهمند است. و آیه فضیلتی بس منیع و مقامی بس رفیع برای امام مجتبی (ع) تثبیت مینماید.
برگرفته از کتاب امام حسن علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *