حوادث، وقایع، هجرت

زخمی شدن امام حسن در دفاع از عثمان

ما در صحت محتوای روایتی که می‌گفت: امام حسن (ع) در دفاع از عثمان زخمی شد، شک و تردید داریم، زیرا گر چه ممکن است امام علی (ع) دو فرزندش یا تنها امام حسن (ع) را برای دفاع از عثمان فرستاده باشد و آن دو نیز به نزد عثمان آمده و مأموریت محوله از جانب پدر را به اطلاع او رسانده باشند، اما ظاهرا عثمان آن دو را رد کرد و دفاع آن دو را نپذیرفت؛ نصوص زیر این مطلب را روشن می‌کند:
۱٫ «علی پسرش حسن را خواست و به او گفت: پسرم! به نزد عثمان برو و به او بگو: پدرم می‌گوید: آیا میل داری که تو را یاری کنم؟ حسن پیام پدرش را به عثمان رساند. عثمان بدو گفت: نه، من یاری او را نمی‌خواهم، زیرا رسول خدا صلی الله علیه و آله را دیدم… حسن سکوت کرد و به نزد پدر بازگشت و پاسخ عثمان را برایش بازگفت…» [۴۱۴].
۲٫ «وقتی مردم خانه‌ی عثمان را به محاصره‌ی خود درآوردند او روزه داشت… عثمان
[صفحه ۲۱۶]
به حسن بن علی که در کنارش نشسته بود رو کرد و گفت: برادرزاده! تو را به خدا سوگند، به من بگو که چرا از این محل خارج نشدی؟ زیرا من می‌دانم که پدرت چقدر به تو علاقه دارد. پس حسن بیرون رفت و به دنبالش عبدالله بن عمر نیز خارج شد.» [۴۱۵].
۳٫ «هر گاه مردم از حکومت عثمان به علی (ع) شکایت می‌بردند، علی فرزندش حسن را به نزد عثمان می‌فرستاد. چون این کار زیاد تکرار شد، به او گفت: پدرت می‌پندارد هیچ کس نیست که آنچه را او می‌داند بداند، حال آن که ما بهتر از او می‌دانیم که چه می‌کنیم؛ باید دست از ما بردارد. دیگر علی (ع) پسرش را بدین منظور نزد او نفرستاد.» [۴۱۶].
ابن‌قتیبه گوید:
«سپس حسن بن علی داخل شد و گفت: مرا به هر چه می‌خواهی فرمان ده که من در اختیار توام. پس عثمان به او گفت: ای برادرزاده! برگرد و در خانه‌ات بنشین تا این که فرمانی از جانب خداوند برسد.» [۴۱۷].
۴٫ گروهی از مردم، از جمله سعد بن مالک و ابوهریره و زید بن ثابت و حسن بن علی همت کردند و جان بر کف آماده شدند تا از عثمان دفاع کنند. عثمان کس به نزدشان فرستاد و آنان را از تصمیم خود آگاه کرد و از آنان خواست که پراکنده شوند، آنان هم منصرف شدند. [۴۱۸].
۵٫ «عثمان کس به نزد علی بن ابی طالب فرستاد که به نزد من بیا. علی پسرش
[صفحه ۲۱۷]
حسین را فرستاد. عثمان به او گفت: ای برادر زاده! آیا می‌توانی از من در مقابل مردم دفاع کنی؟ حسین گفت: خیر. عثمان گفت: پس به پدرت بگو که نزد من آید. حسن به نزد پدر آمد و سفارش عثمان را به او رساند. علی برخاست تا نزد عثمان رود، پسرش محمد بن حنفیه به سویش شتافت و مانع از رفتن پدر شد… در همین اثنا فریاد برآمد عثمان کشته شد.» [۴۱۹].
۶٫ ابومخنف گوید:
«مروان حکم نگاهی به حسین بن علی کرده و گفت: چه چیز تو را به این جا آورده است؟ حسین گفت: وفای به عهد و بیعتی که با خلیفه دارم. گفت: از نزد ما برو! پدرت مردم را علیه ما جمع کرده و تو در این جا با ما هستی؟ برو که میل به جنگ ندارم و بدان امر نمی‌کنم.» [۴۲۰].
آنچه گذشت، بیان می‌کند که عثمان یاری حسن یا حسنین علیهماالسلام را نپذیرفت و آن دو در جنگ، علیه انقلابیان شرکت نکردند. شاید این عمل بارها تکرار شد و حضرت خود را برای دفاع از عثمان بر او عرضه کرد، اما هر دفعه عثمان او را رد کرد. همین موجب شک و تردید در روایتی است که می‌گوید: امام حسن (ع) در این قضیه مجروح شد. همچنین عدم صحت روایتی را می‌رساند که برخورد امام علی (ع) را با حسنین علیهماالسلام بیان می‌کرد و ما آن را مردود و نادرست خواندیم.
ممکن است امام حسن (ع) به خاطر احترام خاصی که در میان دیگران داشت و بدون این که در جنگ دخالتی داشته باشد، برای نجات برخی از افراد، به آنها کمک کرده باشد. در سخنانی که بین حضرت و مروان حکم رد و بدل شد،
[صفحه ۲۱۸]
حضرت به او فرمود:
«افلا أرقت دم من وثب علی عثمان فی الدار، فذبحه کما یذبح الجمل، و أنت تثغوثغاء النعجه و تنادی بالویل و الثبور. کالأمه اللکعاء. ألا دفعت عنه بید؟ أو ناضلت عنه بسهم؟ لقد ارتعدت فرائصک و غشی بصرک فاستغثت بی کما یستغیث العبد بربه، فأنجیتک من القتل و منعتک منه ثم تحت معاویه علی قتلی؟! ولو رام ذالک لذبح کما ذبح ابن عفان؛ [۴۲۱].
چرا کسی را که در خانه‌ی عثمان بر او یورش برد و او را آن چنان که شتران را می‌کشند، به قتل رساند، نکشتی و خونش را بر زمین جاری نکردی؟ تو در آن موقع همچون گوسفندان صدایت را بلند کرده و همانند کنیزکان فرومایه و پست آه و واویلا سر داده بودی، چرا به کمک عثمان نشتافتی؟ چرا برای دفاع از او تیری رها نکردی؟ آن هنگام بدنت سخت به لرزه آمده بود و پریشانی بر تو غالب بود. از من کمک خواستی و مرا به فریادرسی طلبیدی، چنان که بنده از اربابش کمک می‌خواهد و خود را در پناه او می‌گیرد، من تو را از مرگ نجات دادم و مانع قتل تو شدم. بی‌انصاف! اکنون معاویه را بر قتل من ترغیب می‌کنی؟! بدان اگر چنین مسأله‌ای پیش آید، او همانند پسر عفان کشته خواهد شد (و از تو کاری ساخته نخواهد بود).»
برگزیده از کتاب تحلیلی از زندگانی سیاسی امام حسن مجتبی(ع)نوشته آقای سید جعفر مرتضی حسینی عاملی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *