سیره عملی و رفتاری

صدقات و موقوفات امام علی

الف) حره الرجلاء: منطقهای است در نزدیکی خانههای قبیلهی بنیقین و در بین راه مدینه و شام واقع است؛ دارای مزارع زیاد و سرسبز است که آن را «الوادی الاحمر» نیز نامیدهاند. [۱۸۵].
ب) القصیبه: منطقهای است در نزدیکی خیبر و مدینهی منوره که برای صدقات آنان، دستورالعمل خاصی صادر نموده است. [۱۸۶].
پ) چاههای ذوات الشعراء، قعین، معید و رعوان که در کنارههای الرجلاء واقع شده و آب فراوان دارد و همگی جزء موقوفات امیرالمومنین علیهالسلام است. [۱۸۷].
ت) ینبع: صحرای پهناوری است در حدود هفت مرحلهای [۱۸۸] غرب مدینهی
[صفحه ۱۳۴]
منوره که دارای چشمههای متعدد و روستاهای گوناگونی است و از این جهت، افراد زیادی در آن منطقه سکونت داشتهاند. بنابر نقل شریف بن سلمه بن عیاش ینبعی، ۱۷۰ چشمهی بزرگ و کوچک در آن جا وجود داشته و قبیلههای جهینه، لیث و همچنین انصار در آن منطقه زندگی میکردهاند و دارای زراعت، درختکاری و نخلهای فراوان بودهاند. این منطقه همچنان سرسبز است وبه همین جهت شهرت دارد.
علی بن ابیطالب علیهالسلام آن را وقف نمود و تولیتش را به فرزندش امام مجتبی علیهالسلام واگذاشت. همان طور که در ابتدای بحث اشاره شد، ابوعلی الهجری گفته است: بسیاری از صدقات و موقوفات علی بن ابیطالب علیهالسلام در ینبع واقع است. [۱۸۹].
ث) بغیبغات: بالاتر از صحرای ینبع و نزدیکی وادی صفراء و روستای بزرگ یلیل واقع شده که آن را وادی صفراء و وادی یلیل نیز مینامند؛ قسمت پایین آن به دریا میرسد. [۱۹۰].
چشمههای معروف این منطقه عبارت است از: عین ابیسلم، عین ابینیزر، عین مولا و عین البحور که امیرالمومنین علیهالسلام خود در احداث و احیای این چشمهها دخیل بوده است. صاحب عمده الاخبار میگوید: چشمهی البحور را علی بن ابیطالب علیهالسلام به دست خود احیا نموده است. [۱۹۱].
در نقلهای دیگر، عین البحور را عین البحیر و عین مولا را عین نولا نیز نامیدهاند و گفتهاند که این دو چشمه در منطقهی ینبع واقع شده است. [۱۹۲].
[صفحه ۱۳۵]
بغیبغات منطقهی وسیعی است که شامل عین البحور و عین مولا نیز میشود و لذا ینبع یا بغیبغات شامل آن دو که در قسمت فوقانی و کوهستانی است میباشد.
امام صادق علیهالسلام فرمود: «رسول خدا صلی الله علیه و آله چهار زمین را تصاحب کرد و سپس در راه خدا وقف نمود و آنها را جزء صدقات و موقوفات قرار داد: فقیران، بئر قریش، الشجره، و سرزمین ینبع.» [۱۹۳].
از این روایت روشن میشود که بخشی از سرزمین ینبع، موقوفه رسول خدا صلی الله علیه و آله است و بخشی دیگر از موقوفات علی بن ابیطالب علیهالسلام، همان طور که ابوعلی هجری مطرح کرد. در این منطقه، موقوفات وسیع دیگری نیز بوده است، همانند موقوفات امام جعفر صادق علیهالسلام که شامل نخلهای بیشمار، چشمههای زیاد، روستاهایی همچون ارینه و… بوده [۱۹۴] و سخن دربارهی آنها فرصت دیگری میطلبد.
ج) صحرای «رعیه» و «الاسحن» که دارای نخلهای زیادی است و در شرق و غرب مدینه واقع شده است. [۱۹۵].
چ) چشمهی ناقه که نام دیگرش «عین حسن» است و دو صحرای دیگر به نامهای فقیرین و اضم (به وزن عنب) در نزدیکی مدینه هست که معمولا سیلهای موسمی از آن جا میگذرد. [۱۹۶].
خ، ح) دیمه، اذینه
دو مکان دیگر از موقوفات آن حضرت است که در وصیت خویش در کنار دیگر موقوفاتش نام برده، در آن وصیت چنین آمده است:
[صفحه ۱۳۶]
«هذا ما اوصی به وقضی به فی ماله عبدالله علی ابتغاء وجه الله لیولجنی به الجنه و یصرفنی به عن النار و یصرف النار عنی یوم تبیض وجوه و تسود وجوه ان ما کان لی من ینبع من مال یعرف لی فیها و ما حولها صدقه و رقیقها… و ما کان لی بوادی القری کله من مال بنی فاطمه و رقیقها صدقه و ما کان لی بدیمه و اهلها صدقه و ما کان لی باذینه و اهلها صدقه…؛ این وصیت بنده خدا علی بن ابیطالب [علیهالسلام] در اموال خویش است، وصیتی که در آن برای خشنودی خداوند متعال دستور حتمی داده شده تا به واسطهی آن بهشت ماوایش گردد و از آن آتش عذاب دور شود روزی که بعضی از چهرهها سفید میگردند و بعضی دیگر سیاه میشوند.
آنچه از اموال منطقه «ینبع» و اطراف آن مربوط به من است وقف و صدقه قرار دادم و آنچه را در «وادی القری» [۱۹۷] دارم همگی وقف بر اولاد فاطمه علیهاالسلام میگردد و سود و ثمرهاش صدقه خواهد بود و نیز اموال من در دیمه صدقه و وقف است و غلامانی که در آن به کار مشغول هستند نیز صدقه میباشند و نیز اذینه و اهل آن [۱۹۸] موقوفه و صدقه خواهند بود» (در این وصیت عدهای از غلامان را آزاد کرده) [۱۹۹].
این وصیت را آن بزرگوار در مسکن [۲۰۰] ، در دهم جمادی الاولی سال سی و هفت ه. ق ایراد نمود و افرادی همچون ابوسمر بن ابرهه، صعصعه بن صوحان، یزید بن قیس و هیاج بن ابیهیاج شاهد و گواه بر آن بودهاند، در این وصیت مسوولیت موقوفات خود را بر دوش امام حسن مجتبی علیهالسلام فرزند اکبر خویش گذاشته است.
[صفحه ۱۳۷]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *