حوادث، وقایع، هجرت

قرارداد صلح امام حسن با معاویه

گروهی از مورخان نوشتهاند: در سال ۴۱ ه. ق. در یکی از ماههای ربیع الاول و یا ربیع الثانی و یا جمادی الاولی، معاویه نامهای را به عنوان قرار صلح برای حسن بن علی علیهالسلام توسط عبدالله بن عامر و عبدالرحمن بن سمره فرستاد. این نامه کاملا سفید بود و فقط در بالای آن یک سطر نوشته شده بود: ان اشترط فی هذه الصحیفه التی ختمت اسفلها ما شئت فهو لک [۳۱۸]؛ این نامهای است که در رابطه با عقد صلح فرستادم و من آن را امضا کردهام، هر شرطی را که شما میخواهید و صلاح میدانید در آن بنویسید، مورد قبول من است.»
و بنا به نقلی دیگر: معاویه در پایان نامه، جهت اطمینان بیشتر، سوگندهای بزرگی یاد کرد و به امضای همهی اعضای هیات حاکمهی خود رساند که بدین مضمون آمده است:
«و علی معاویه بن ابیسفیان بذلک عهد الله و میثاقه و ما اخذ الله علی احد من خلقه بالوفاء و بما اعطی الله من نفسه [۳۱۹]؛ معاویه بن ابیسفیان متعهد میشود، به مضمون قرارداد همانند محکمترین پیمان و میثاق که خداوند از بندگانش میگیرد، وفادار باشد و به آن عمل کند.»
[صفحه ۲۰۰]
شرایط و بندهایی که در نامه آمده، مختلف نقل شده و دربارهی آن، احادیث و روایات گوناگونی وارد شده است، ولی آنچه مسلم است این که شخصیتی همانند حسن بن علی علیهالسلام که از دوران طفولیت خویش در گیر و دار مسائل حکومتی و سیاسی بوده، در نامهی خویش، جوانب احتیاط را به دقت مراعات میکند، به ویژه آن که این نامه را آیندگان خواهند دید و بر آن قضاوت خواهند کرد، گر چه بداند بسیاری از شرایط از سوی معاویه عمل نمیشود.
لازم بیادآوری است که بین امام علیهالسلام و معاویه نامههای بسیاری رد و بدل شد و اما نامهای که شرایط مصالحه را در بر دارد، این نامه است:
بسم الله الرحمن الرحیم
«هذا ما صالح علیه الحسن بن علی بن ابیطالب معاویه بن ابیسفیان: صالحه علی ان یسلم الیه ولایه امر المسلمین علی ان یعمل فیهم بکتاب الله و سنه رسوله صلی الله علیه و آله و سیره الخلفاء الصالحین و لیس لمعاویه بن ابیسفیان ان یعهد الی احد من بعده عهدا بل یکون الامر من بعده شوری بین المسلمین و علی ان الناس آمنون حیث کانوا من ارض الله فی شامهم و عراقهم و حجازهم و یمنهم و علی ان اصحاب علی و شیعته آمنون علی انفسهم و اموالهم و نسائهم و اولادهم، و علی معاویه بن ابیسفیان بذلک عهد الله و میثاقه و ما اخذ الله علی احد من خلقه بالوفاء و بما اعطی الله من نفسه و علی ان لا یبغی للحسن بن علی و لا لاخیه الحسین و لا لاحد من اهل بیت رسول الله صلی الله علیه و آله غائله سرا و لا جهرا، و لا یخیف احدا منهم فی افق من الآفاق.
شهد علیه فلان و فلان بذلک و کفی بالله شهیدا. والسلام [۳۲۰]؛ این قرارداد صلحی است بین حسن بن علی [علیهالسلام] با معاویه بن ابیسفیان. مقرر گشت در صورتی، حکومت مسلمانان به معاویه واگذار شود که طبق فرمان خداوند و سنت پیامبر صلی الله علیه و آله
[صفحه ۲۰۱]
و روش خلفای شایسته عمل کند، پس از خود کسی را به جانشینی و خلافت انتخاب نکند و تعیین خلیفه را به شورای مسلمانان واگذارد. مردم در هر جا که هستند (شام، عراق، حجاز، یمن و…) در امنیت کامل باشند و شیعیان علی بن ابیطالب و اموال و زنان و فرزندانشان در امنیت باشند. معاویه باید در این پیمان در گرو وعدهی الهی باشد، پیمانی که خداوند هر یک از بندگانش را بر اجرای آن ملزم میکند و هرگز نباید نسبت به حسن و برادرش حسین علیهماالسلام و هیچ کدام از فرزندان پیامبر صلی الله علیه و آله در پنهان و آشکار، آزاری را روا دارد و توطئهای کند و هیچ کس را در میهن اسلامی به وحشت و ترس نیندازد.
جمعی بر این پیمان، گواهی و شهادت دادند و خداوند بهترین گواه و شاهد است.»
مورخان دربارهی قرارداد صلح امام علیهالسلام با معاویه گاهی همهی آن را به صورت جمعی نقل کردهاند، همان طور که گذشت و گاهی به نقل یک یا چند ماده پرداخته و آن را مورد تاکید قرار دادهاند.
برگرفته از کتاب حقایق پنهان نوشته آقای احمد زمانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *