احادیث و سخنان

نهج الحیاه – احادیث امام حسن (ع) – مکه

تاریخ فتح مکه امام حسن علیه السلام در تفسیر آیهی ۱۱۴ و ۱۱۵ سورهی بقره تاریخ فتح مکه را بدین گونه بیان فرمودند: قوله
و من أظلم ممن منع مساجد الله أن یذکر فیها اسمه و سعی فی خرابها اولئک ما کان لهم أن یدخلوها الا خائفین. لهم فی » : عزوجل
قال الامام العسکری علیه السلام: قال الحسن بن علی علیهماالسلام: لما بعث الله محمدا «. الدنیا خزی و لهم فی الآخره عذاب عظیم
صلی الله علیه و آله و سلم بمکۀ و أظهر بها دعوته، و نشربها کلمته، و عاب أعیانهم فی عبادتهم الأصنام، و أخذوه و أساؤا معاشرته،
و سعوا فی خراب المساجد المبنیۀ کانت للقوم من خیار أصحاب محمد و شیعۀ علی بن أبیطالب علیه السلام کان بفناء الکعبۀ مساجد
یحیون فیها ما أماته المبطلون، فسعی هؤلاء المشرکون فی خرابها، و أذی محمدا و أصحابه و ألجاؤه الی الخروج من مکۀ نحو المدینۀ
التفت خلفه الیها. و قال: و الله یعلم اننی احبک، و لولا أن أهلک أخرجونی عنک لما آثرت علیک بلدا، و لا ابتغیت علیک بدلا و
انی لمغتم علی مفارقتک فأوحی الله الیه یا محمد العلی الأعلی یقرأ علیک السلام و یقول، سنردک الی هذا البلد ظافرا غانما سالما
یعنی الی مکۀ غانما ظافرا، فأخبر بذلک رسول الله « ان الذی فرض علیک القرآن لرادک الی معاد » : قادرا قاهرا، و ذلک قوله تعالی
صلی الله علیه و آله و سلم أصحابه فاتصل بأهل مکۀ فسخروا منه، فقال الله تعالی لرسوله: سوف یظفرک الله بمکۀ، و یجری علیهم
حکمی، و سوف أمنع عن دخولها المشرکین حتی لا یدخلها أحد منهم الا خائفا، أو دخلها مستخفیا من أنه ان عثر علیه قتل، فلما حتم
قضاء الله بفتح مکۀ و استوسقت له أمر علیهم عتاب بن أسید، فلما اتصل بهم خبره قالوا: ان محمدا لا یزال یستخف بنا حتی ولی علینا
غلاما حدث السن ابن ثمانیۀ عشر سنۀ، و نحن مشایخ ذوی الأسنان، و جیران حرم الله الأمن، و خیر بقعۀ علی وجه الأرض و کتب
رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم لعتاب بن أسید عهدا علی مکۀ و کتب فی أوله، من محمد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم
الی جیران بیت الله الحرام، سکان حرم الله، أما بعد فمن کان منکم بالله مؤمنا، و بمحمد رسوله فی أقواله مصدقا و فی أفعاله مصوبا و
لعلی أخی محمد [صفحه ۵۲۶ ] رسوله و نبیه و صفیه و وصیه و خیر خلق الله بعده موالیا فهو منا و الینا و من کان لذلک أو لشیء منه
مخالفا فسحقا و بعدا لأصحاب السعیر، لا یقبل الله شیئا من أعماله و ان عظم و کبر یصلیه نار جهنم خالدا، مخلدا أبدا. و قد قلد محمد
رسول الله عتاب من أسید أحکامکم و مصالحکم و قد فوض الیه تنبیه غافلکم، و تعلیم جاهلکم، و تقویم أود مضطر بکم، و تأدیب
من زال عن أدب الله منکم لما علم من فضله علیکم من موالاه محمد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و من رجحانه فی التعصب
لعلی ولی الله فهو لنا خادم، و فی الله أخ، و لأولیائنا موال، و لأعدائنا معاد، و هو لکم سماء ظلیلۀ و أرض زکیۀ، و شمس مضیئۀ، قد
فضله الله علی کافتکم بفضل موالاته و محبته لمحمد و علی و الطیبین من آلهما، و حکمه علیکم یعمل بما یرید الله فلن یخلیه من
صفحه ۲۷۳ از ۳۲۶
توفیقه. کما أکمل من موالاه محمد و علی علیه السلام شرفه و حظه لا یؤامر رسول الله و لا یطالعه بل هو السدید الأمین فلیطمع المطیع
منکم بحسن معاملته شریف الجزاء و عظیم الحیاء و لیتوفی المخالف له شدید العذاب، و غضب الملک العزیز الغلاب، و لا یحتج
محتج منکم فی مخالفته بصغر سنه، فلیس الأکبر هو الأفضل، بل الأفضل هو الأکبر، و هو الأکبر فی موالاتنا و موالاه أولیائنا و معاداه
أعدائنا فلذلک جعلناه الأمیر علیکم، و الرئیس علیکم فمن أطاعه فمرحبا به و من خالفه فلا یبعد الله غیره. قال: فلما وصل الیهم عتاب
و قرأ عهده و وقف فیهم موقفا ظاهرا نادی فی جماعتهم حتی حضروه، و قال لهم: معاشر أهل مکۀ ان رسول الله صلی الله علیه و آله و
سلم رمانی بکم شهابا محرقا لمنافقکم و رحمۀ و برکۀ علی مؤمنکم و انی أعلم الناس بکم و بمنافقکم و سوف آمر بالصلاه فیقام
بها، ثم أتخلف اراعی الناس، فمن وجدته قد لزم الجماعۀ التزمت له حق المؤمن علی المؤمن و من وجدته قد بعد عنا فتشته فان
وجدت له عذرا عذرته، و ان لم أجد له عذرا ضربت عنقه حکما من الله مقضیا علی کافتکم لأطهر حرم الله من المنافقین أما بعد فان
الصدق أمانۀ و الفجور خیانۀ، و لن تشیع الفاحشۀ فی قوم الا ضربهم الله بالذل، قویکم عندی ضعیف حتی آخذ الحق منه و ضعیفکم
[ عندی قوی حتی آخذ الحق له، اتقوا الله و شرفوا بطاعۀ الله أنفسکم و لا تذلوها بمخالفۀ ربکم ففعل و الله کما قال، و [صفحه ۵۲۷
عدل و أنصف و أنفذ الأحکام، مهتدیا بهدی الله، غیر محتاج الی مؤامره و لا مراجعۀ. [ ۷۵۹ ]. امام حسن علیه السلام فرمود: (خداوند
بزرگ فرمود: چه کسی ستمگرتر از کسی است که از ذکر نام خداوند در مساجد او باز دارد و در تخریب مسجدها کوشش کند.
آنان کسانی هستند که حق ورود بدان را ندارند، مگر ترسان در دنیا خواری و ذلت نصیب آنان است، و در آخرت نیز عذابی
دردناک برای آنها [مهیا] است. حضرت امام حسن عسگری علیه السلام فرمود:حسن بن علی علیهماالسلام فرموده است: وقتی
حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را در مکه مبعوث به رسالت ساخت و در آنجا کلام ایشان را منتشر کرد و « جدم » خداوند
جدم بزرگان آنها را به خاطر پرستش بتها سرزنش کرد. آنان پیامبر گرامی را [در حصار] گرفته و شروع به بدرفتاری با وی
کردند و تلاش کردند تا مساجدی را که از آن اصحاب گزیدهی محمد و شیعهی علی بن ابیطالب بود، و در آستانهی کعبه ایجاد
شده بود، خراب کنند. همان مسجدها و اماکنی که اصحاب برگزیده و شیعیان حضرت ارزشهای میرانده شده توسط باطل گرایان
را در آنجا زنده میکردند. پس آن مشرکان تلاش کردند تا آن را تخریب نمایند. و محمد و اصحاب وی شکنجه شدند و مشرکان
او را واداشتند که از مکه به سوی مدینه کوچ کند، به طوری که پس از خروج از مکه از پشت دیوار مکه به سوی آن نگریست و
گفت: خدا میداند که من دوستت دارم و اگر چنان نبود که اهل تو مرا از تو کوچاندند. هیچ شهری را بر تو ترجیح نمیدادم و
جایگزینی برای تو نمییافتم و من از دوری تو اندوهگین هستم. خداوند به ایشان وحی فرمود: ای محمد خدای بزرگ و بلند مرتبه
به تو سلام میرساند و میفرماید که تو را پیروز و با دستانی پر و به سلامت و توانا و قدرتمند بدین شهر باز خواهیم گرداند و این
همان سخن خداوند است که فرمود: همانا کسی که قرآن را بر تو فرض کرده است، تو را به سوی جایگاهت باز خواهد گردانید.
یعنی پیروز و سود برده به مکه بازخواهد گرداند. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این را به اصحاب خود خبر داد و خبر به
اهل مکه رسید و آنها شروع به مسخره کردن پیامبر کردند و خداوند به پیامبرش فرمود: در آیندهی نزدیک خداوند تو را به مکه
چیره خواهد ساخت و فرمان من دربارهی آنان اجرا [صفحه ۵۲۸ ] خواهد شد و در آینده نزدیک آنها را از ورود به آنجا منع خواهم
کرد، چندان که هیچ یک از آنان جز با هراس وارد مکه نشود و اگر وارد شد پنهانی وارد شود چه آن که اگر به او دست یابند،
کشته خواهد شد. و وقتی فرمان خدا دربارهی فتح مکه حتمی شد و آنجا به زیر فرمان پیامبر رفت، عتاب بن اسید را بر آنان فرماندار
کرد، این خبر بدانان رسید، گفتند: محمد همواره ما را خوار کرده است، تا جایی که پسرکی تازه سال هجده ساله را بر ما به عنوان
امیر گماشته است، در حالی که ما پیران سالخورده و همسایگان حرم امن خداییم که بهترین بنای روی زمین است. پیامبر صلی الله
علیه و آله و سلم برای عتاب بن اسید فرمانی برای [امارت] مکه نوشت که در آغاز آن مرقوم داشت: از محمد رسول الله به
همسایگان بیت الله الحرام و ساکنان حرم الهی. اما بعد از حمد و ستایش پروردگار هر کس از شما که به خداوند ایمان داشته و در
صفحه ۲۷۴ از ۳۲۶
گفتار خود محمد پیامبر خدا را تصدیق کند و در کردار خود راه صواب رود و نسبت به برادر رسول الله و پیامبر او و گزیدهی او و
از علی اطاعت کند، او از ما و به سوی ماست و هر کس با این گفتار من در مورد « یعنی » ، وصی وی و بهترین خلق خدا بعد از وی
اقرار به خداوند و پیامبر و ولایت علی علیه السلام، یا با بخشی از آن مخالف باشد لعنت و نفرین بر اصحاب سعیر باشد. و خداوند
چیزی از اعمال او هر چند بزرگ و مهم باشد، نخواهد پذیرفت. و او را در آتش جهنم همیشگی و ابدی خویش خواهد افکند.
محمد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم قوانین و مصلحتهای شما را همراه عتاب بن اسید فرستاده است و اختیار روشن ساختن
ناآگاهانتان و آموزش نادانهایتان و اصلاح کجیهای افراد نامتعادلتان و ادب کردن هر کس که از آموزش خداوند لغزیده است
را به او تفویض کرده است. زیرا میداند که او بر شما به محبت محمد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم برتری داشته و در
تعصب نسبت به علی ولی الله بر شما رجحان دارد. پس او خدمتگزار ما و در راه خدا برادر و دوستان ما و دشمن دشمنان ماست و
در عین حال او برای شما آسمانی سایهافکن و زمینی پاکیزه و خورشیدی نورافشان است. خداوند او را به برکت دوستی و محبت به
محمد و علی و پاکیزگان از خاندان آنها، بر شما برتری داد و او را فرماندار شما ساخت و او به آنچه که خدا خواهد رفتار خواهد
کرد و هرگز خداوند او را از توفیق خود برکنار نمیگرداند و بهرمندی و شرافت او را در موالات محمد صلی الله علیه و آله و سلم و
علی علیه السلام به کمال میرساند او را نیازی به مشورت و عرض حال به رسول الله نیست، بلکه او [صفحه ۵۲۹ ] نمایندهی
تامالاختیار ماست و استوار و مورد اطمینان است. پس هر کس دستوراتش را اطاعت میکند، در انتظار بخشش بزرگ و برخورد
نیکوی او باشد. فرمان بردار شما از او، به حسن معاملهی او با خود و بخشش بزرگ او متوقع باشد. و مخالف او از کیفر سخت وی
و خشم [خدای] مقتدر و چیره برحذر باشد و هیچ کس حق ندارد به بهانهی کمسالی او با وی به ستیز برخیزد، چه آن که بزرگ
سالی باعث برتری نیست، بلکه انسان با فضیلت از همه بزرگتر است و او در دوستی ما و دوستی با دوستان ما و دشمنی با دشمنان ما
بزرگتر است. بدین خاطر او را فرماندار شما کردیم. پس هر کس از شما اطاعت او کرد، درود بر او باد و هر کس با او مخالفت
کرد، از رحمت خداوند دور شد. راوی میگوید: وقتی عتاب نزد آنان رفته و حکم خویش را بر آنان خواند، و جایگاه حکومتی
خویش را در میان آنان مستقر کرد. از همهی آنان دعوت به عمل آورد و آنان را فراخواند. وقتی حاضر شدند طی یک سخنرانی،
خطاب به آنها فرمود: ای اهل مکه رسول الله مرا در میان شما گماشته که آذرخش سوزان بر منافقانتان بوده و رحمت و برکت بر
مؤمنانتان باشم و بیتردید من داناترین مردم هستم نسبت به شما و منافقانتان و به زودی شما را به نماز [گزاردن] فرمانتان خواهم
داد، پس هر کس را که با جماعت همراه شد حق مؤمن بر مؤمن را دربارهی او ملتزم خواهم شد و هر کس که دیدم از جماعت
فاصله گرفته است، در موردش تحقیق میکنم، اگر دیدم که عذری دارد، معذورش خواهم داشت و چنانچه برای او عذری نیابم، به
فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که از سوی خداوند بر همهی شما نوشته شده، گردنش را خواهم زد تا حرم خداوند را از
منافقان پاک گردانم. اما بعد بدانید که راستی درستی است و بدکاری خیانت است و بدکاری در میان هیچ قومی پا نگرفت، مگر
آن که خداوند آنها را با خواری فرو کوفته است قدرتمند شما نزد من ضعیف است تا آنگاه که حق را از او باز ستانم و ضعیف شما
نزد من قوی است تا آنگاه که حق او را ستانم. از خدا بترسید و جانهایتان را با طاعت خداوند درخشان کنید و با مخالفت
پروردگارتان خوارش نسازید. سپس امام حسن علیه السلام فرمود: سوگند به خدا همانگونه که گفته بود، رفتار کرد، داد و انصاف
پیشه کرد و دستورات را اجرا کرد با هدایت خداوند راهنمایی شد، بدون مشورت و رجوع [به دیگران، کار را به سامان رساند.]).
[ [صفحه ۵۳۰
برگرفته از کتاب فرهنگ سخنان امام حسن مجتبی علیه السلام نوشته: محمد دشتی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *