احادیث و سخنان

چهل حدیث گهربار امام حسن

قالَ الامامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی علیه الصلوه السلام:
۱ – مَنْ عَبَدَاللهَ، عبَدَاللهُ لَهُ کُلَ شَیْءٍ. [۶۳].
ترجمه:
فرمود: هر کسی که خداوند را عبادت و اطاعت کند، خدای متعال همه چیزها را مطیع او گرداند.
۲ – قالَ علیه السلام: وَ نَحْنُ رَیْحانَتا رَسُولِ اللهِ، وَ سَیِدا شَبابِ اهْلِ الْجَنهِ، فَلَعَنَ اللهُ مَنْ یَتَقَدَمُ، اَوْ یُقَدِمُ عَلَیْنا اَحَدا. [۶۴].
ترجمه:
به دنباله وصیتش در حضور جمعی از اصحاب فرمود: و ما دو نفر – یعنی حضرت و برادرش امام حسین علیهما السلام – ریحانه رسول الله صلی الله علیه وآله و دو سرور جوانان اهل بهشت هستیم، پس خدا لعنت کند کسی را که بر ما پیشقدم شود یا دیگری را بر ما مقدم دارد.
۳ – قالَ علیه السلام: وَ إن حُبَنا لَیُساقِطُ الذُنُوبَ مِنْ بَنی آدَم، کَما یُساقِطُ الریحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَجَرِ. [۶۵].
ترجمه:
فرمود: همانا محبت و دوستی با ما (اهل بیت رسول الله صلی الله علیه وآله) سبب ریزش گناهان – از نامه اعمال – می شود، همان طوری که وزش باد، برگ درختان را می ریزد.
۴ – قالَ علیه السلام: لَقَدْ فارَقَکُمْ رَجُلٌ بِالاْمْسِ لَمْ یَسبِقْهُ الاْوَلُونَ، وَ لا یُدْرِکُهُ آلاَْخِرُونَ. [۶۶].
ترجمه:
پس از شهادت پدرش امیرالمومنین علی علیه السلام، در جمع اصحاب فرمود:
شخصی از میان شماها رفت که در گذشته مانند او نیامده است، و کسی در آینده نمی تواند هم تراز او قرار گیرد.
۵ – قالَ علیه السلام: مَنْ قَرَءَ الْقُرْآنَ کانَتْ لَهُ دَعْوَهٌ مُجابَهٌ، إما مُعَجَلهٌ وَإما مُوجَلَهٌ. [۶۷].
ترجمه:
فرمود: کسی که قرآن را – با دقت – قرائت نماید، در پایان آن – اگر مصلحت باشد – دعایش سریع مستجاب خواهد شد – و اگر مصلحت نباشد – در آینده مستجاب می گردد.
۶ – قالَ علیه السلام: إن هذَا الْقُرْآنَ فیهِ مَصابیحُ النُورِ وَ شِفاءُ الصُدُورِ. [۶۸].
ترجمه:
فرمود: همانا در این قرآن چراغ های هدایت به سوی نور و سعادت موجود است و این قرآن شفای دل ها و سینه ها است.
۷ – قالَ علیه السلام: مَنَ صَلی، فَجَلَسَ فی مُصَلاه إلی طُلُوعِ الشمسِ کانَ لَهُ سَتْرا مِنَ النارِ. [۶۹].
ترجمه:
فرمود: هر که نماز – صبح – را بخواند و در جایگاه خود بنشیند تا خورشید طلوع کند، برایش پوششی از آتش خواهد بود.
۸ – قالَ علیه السلام: إنَ اللهَ جَعَلَ شَهْرَ رَمَضانَ مِضْمارا لِخَلْقِهِ، فَیَسْتَبِقُونَ فیهِ بِطاعَتِهِ إِلی مَرْضاتِهِ، فَسَبَقَ قَوْمٌ فَفَازُوا، وَ قَصَرَ آخَرُونَ فَخابُوا. [۷۰].
ترجمه:
فرمود: خداوند متعال ماه رمضان را برای بندگان خود میدان مسابقه قرار داد.
پس عده ای در آن ماه با اطاعت و عبادت به سعادت و خوشنودی الهی از یکدیگر سبقت خواهند گرفت و گروهی از روی بی توجهی و سهل انگاری خسارت و ضرر می نمایند.
۹ – قالَ علیه السلام: مَنْ ادامَ الاْخْتِلافَ إلَی الْمَسْجِدِ اصابَ إحْدی ثَمانٍ: آیَهً مُحْکَمَهً، اَخاً مُسْتَفادا، وَعِلْما مُسْتَطْرَفا، وَ رَحْمَهً مُنْتَظِرَهً، وَ کَلِمَهً تَدُلُهُ عَلَی الْهُدی، اَوْ تَرُدُهُ عَنْ الرَدی، وَ تَرْکَ الذُنُوبِ حَیاءً اَوْ خَشْیَهً. [۷۱].
ترجمه:
فرمود: هر کس فرصت هایی از شب و روز خود را در مسجد قرار دهد یکی از هشت فایده شاملش می گردد: برهان و نشانه ای – برای معرفت -، دوست و برادری سودمند، دانش و اطلاعاتی جامع، رحمت و محبت عمومی، سخن و مطلبی که او را هدایت گر باشد، – توفیق إجباری – در ترک گناه به جهت شرم از مردم و یا به جهت ترس از عقاب.
۱۰ – قالَ علیه السلام: مَنْ اکْثَرَ مُجالِسَه الْعُلَماءِ اطْلَقَ عِقالَ لِسانِهِ، وَ فَتَقَ مَراتِقَ ذِهْنِهِ، وَ سَرَ ما وَجَدَ مِنَ الزِیادَهِ فی نَفْسِهِ، وَ کانَتْ لَهُ وَلایَهٌ لِما یَعْلَمُ، وَ إفادَهٌ لِما تَعَلَمَ. [۷۲].
ترجمه:
فرمود: هر که با علماء بسیار مجالست نماید، سخنش و بیانش در بیان حقایق آزاد و روشن خواهد شد، و ذهن و اندیشه اش باز و توسعه می یابد و بر معلوماتش افزوده می گردد و به سادگی می تواند دیگران را هدایت نماید.
۱۱ – قالَ علیه السلام: تَعَلَمُوا الْعِلْمَ، فَإنْ لَمْ تَسْتَطیعُوا حِفْظَهُ فَاکْتُبُوهُ وَ ضَعُوهُ فی بُیُوتِکُمْ. [۷۳].
ترجمه:
فرمود: علم و دانش را – از هر طریقی – فرا گیرید، و چنانچه نتوانستید آنرا در حافظه خود نگه دارید، ثبت کنید و بنویسید و در منازل خود – در جای مطمئن – قرار دهید.
۱۲ – قالَ علیه السلام: مَنْ عَرَفَ اللهَ احَبَهُ، وَ مَنْ عَرَفَ الدُنْیا زَهِدَ فیها. [۷۴].
ترجمه:
فرمود: هرکس خدا را بشناسد، (در عمل و گفتار) او را دوست دارد و کسی که دنیا را بشناسد آن را رها خواهد کرد.
۱۳ – قالَ علیه السلام: هَلاکُ الْمَرْءِ فی ثَلاثٍ: اَلْکِبْرُ، وَ الْحِرْصُ، وَ الْحَسَدُ؛ فَالْکِبْرُ هَلاکُ الدینِ، وَ بِهِ لُعِنَ إبْلیسُ. وَ الْحِرْصُ عَدُو النَفْسِ، وَ بِهِ خَرَجَ آدَمُ مِنَ الْجَنَهِ. وَ الْحَسَدُ رائِدُ السُوءِ، وَ مِنْهُ قَتَلَ قابیلُ هابیلَ. [۷۵].
ترجمه:
هلاکت و نابودی دین و ایمان هر شخص در سه چیز است: تکبر، حرص، حسد.
تکبر سبب نابودی دین و ایمان شخص می باشد و به وسیله تکبر شیطان – با آن همه عبادت ملعون گردید.
حرص و طمع دشمن شخصیت انسان است، همان طوری که حضرت آدم علیه السلام به وسیله آن از بهشت خارج شد.
حسد سبب همه خلاف ها و زشتی ها است و به همان جهت قابیل برادر خود هابیل را به قتل رساند.
۱۴ – قالَ علیه السلام: بَیْنَ الْحَقِ وَ الْباطِلِ ارْبَعُ اصابِع، ما رَاَیْتَ بَعَیْنِکَ فَهُوَ الْحَقُ وَ قَدْ تَسْمَعُ بِاُذُنَیْکَ باطِلاً کَثیرا. [۷۶].
ترجمه:
فرمود: بین حق و باطل چهار انگشت فاصله است، آنچه که را با چشم خود ببینی حق است؛ و آنچه را شنیدی یا آن که برایت نقل کنند چه بسا باطل باشد.
۱۵ – قالَ علیه السلام: الْعارُ اهْوَنُ مِنَ النارِ. [۷۷].
ترجمه:
فرمود: سرزنش و ننگ شمردن مردم انسان را، آسان تر است از معصیت و گناهی که موجب آتش جهنم شود.
۱۶ – قالَ علیه السلام: إذا لَقی احَدُکُمْ اخاهُ فَلْیُقَبِلْ مَوْضِعَ النُورِ مِنْ جَبْهَتِهِ. [۷۸].
ترجمه:
فرمود: وقتی انسان برادر مومن – و دوست – خود را ملاقات نمود، باید پیشانی و سجده گاه او را ببوسد.
۱۷ – قالَ علیه السلام: إنَ اللهَ لَمْ یَخْلُقْکُمْ عَبَثا، وَ لَیْسَ بِتارِکِکُمْ سُدًی، کَتَبَ آجالَکُمْ، وَ قَسَمَ بَیْنَکُمْ مَعائِشَکُمْ، لِیَعْرِفَ کُلُ ذی لُبٍ مَنْزِلَتَهُ، و انَ ماقَدَرَ لَهُ اصابَهُ، وَ ما صُرِفَ عَنْهُ فَلَنْ یُصیبَهُ. [۷۹].
ترجمه:
فرمود: خداوند شما انسان ها را بیهوده و بدون غرض نیافریده و شما را آزاد، رها نکرده است.
لحظات آخر عمر هر یک معین و ثبت می باشد، نیازمندی ها و روزی هرکس سهمیه بندی و تقسیم شده است تا آن که موقعیت و منزلت شعور و درک اشخاص شناخته گردد.
۱۸ – قالَ علیه السلام: مَنَ لَبِسَ ثَوْبَ الشُهْرَهِ، کَساهُ اللهُ یَوْمَ الْقِیامَهِ ثَوْبا مِنَ النارِ. [۸۰].
ترجمه:
فرمود: هرکس لباس شهرت – و انگشت نما، از جهت رنگ، دوخت، مد و … – بپوشد، روز قیامت خداوند، او را لباس آتشین خواهد پوشاند.
۱۹ – سُئِلَ علیه السلام: عَنِ الْبُخْلِ؟ فَقالَ: هُوَ انْ یَریَ الرَجُلُ ما انْفَقَهُ تَلَفا، وَما امْسَکَهُ شَرَفا. [۸۱].
ترجمه:
از حضرت پیرامون بخل سوال شد؟ در جواب فرمود:
معنای آن چنین است که انسان آنچه را به دیگری کمک و انفاق کند فکر نماید که از دست داده و تلف شده است و آنچه را ذخیره کرده و نگه داشته است خیال کند برایش باقی می ماند و موجب شخصیت و شرافت او خواهد بود.
۲۰ – قالَ علیه السلام: تَرْکُ الزِنا، وَ کَنْسُ الْفِناء، وَ غَسْلُ الاْناء مَجْلَبَهٌ لِلْغِناء: [۸۲].
ترجمه:
فرمود: انجام ندادن زنا، جاروب و نظافت کردن راهرو و درب منزل، و شستن ظروف سبب رفاه و بی نیازی می گردد.
۲۱ – قالَ علیه السلام: السِیاسَهُ انْ تَرْعی حُقُوقَ اللهِ، وَ حُقُوقَ الاْحْیاءِ، وَ حُقُوقَ الاْمْواتِ. [۸۳].
ترجمه:
فرمود: – مفهوم و معنای – سیاست آن است که حقوق خداوند و حقوق موجودات زنده و حقوق مردگان را رعایت کنی.
۲۲ – قالَ علیه السلام: ما تَشاوَرَ قَوْمٌ إلا هُدُوا إلی رُشْدِهِمْ. [۸۴].
ترجمه:
فرمود: هیچ گروهی در کارهای – اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و … – با یکدیگر مشورت نکرده اند مگر آن که به رشد فکری و عملی و … رسیده اند.

۲۳ – قالَ علیه السلام: اَلْخَیْرُ الَذی لا شَرَ فیهِ: الشُکْرُ مَعَ النِعْمَهِ، وَالصبْرُ عَلَی النازِلَهِ. [۸۵].
ترجمه:
فرمود: آن خوبی که شر و آفتی در آن نباشد شکر در مقابل نعمت ها و صبر و شکیبائی در برابر سختی ها است.
۲۴ – قالَ علیه السلام: یَابْنَ آدَمٍ، لَمْ تَزَلْ فی هَدْمِ عُمْرِکَ مُنْذُ سَقَطْتَ مِنْ بَطْنِ اُمِکَ، فَخُذْ مِما فی یَدَیْکَ لِما بَیْنَ یَدَیْکَ. [۸۶].
ترجمه:
فرمود: ای فرزند آدم از موقعی که به دنیا آمده ای در حال گذراندن عمرت هستی، پس از آنچه داری برای آینده ات (قبر و قیامت) ذخیره نما.
۲۵ – قالَ علیه السلام: إنَ مَنْ خَوَفَکَ حَتی تَبْلُغَ الاْ مْنَ، خَیْرٌ مِمَنْ یُوْمِنْکَ حَتی تَلْتَقِی الْخَوْفَ. [۸۷].
ترجمه:
فرمود: همانا کسی تو را – در برابر عیب ها و کم بودها – هشدار دهد تا آگاه و بیدار شوی، بهتر است از آن کسی که فقط تو را تعریف و تمجید کند تا بر عیب هایت افزوده گردد.
۲۶ – قالَ علیه السلام: القَریبُ مَنْ قَرَبَتْهُ الْمَوَدَهُ وَ إنْ بَعُدَ نَسَبُهُ، وَ الْبَعیدُ مَنْ باعَدَتْهُ الْمَوَدَهُ وَ إنْ قَرُبُ نَسَبُهُ. [۸۸].
ترجمه:
فرمود: بهترین دوست نزدیک به انسان آن کسی است که در تمام حالات دلسوز و با محبت باشد گرچه خویشاوندی نزدیک نداشته باشد.
و بیگانه ترین افراد کسی است که از محبت و دلسوزی بعید باشد گرچه از نزدیک ترین خویشاوندان باشد.
۲۷ – وَ سُئِلَ عَنِ الْمُرُوَهِ؟ فَقالَ علیه السلام: شُحُ الرَجُلِ عَلی دینِهِ، وَ إصْلاحُهُ مالَهُ، وَ قِیامُهُ بِالْحُقُوقِ. [۸۹].
ترجمه:
از حضرت سلام الله علیه پیرامون مُروت و جوانمردی سوال شد، فرمود:
جوانمرد کسی است که در نگهداری دین و عمل به آن تلاش نماید، در اصلاح اموال و ثروت خود همت گمارد، و در رعایت حقوق طبقات مختلف پا بر جا باشد.
۲۸ – قالَ علیه السلام: عَجِبْتُ لِمَنْ یُفَکِرُ فی مَاکُولِهِ کَیْفَ لا یُفَکِرُ فی مَعْقُولِهِ، فَیَجْنِبُ بَطْنَهُ ما یُوْذیهِ، وَ یُوَدِعُ صَدْرَهُ ما یُرْدیهِ. [۹۰].
ترجمه:
فرمود: تعجب می کنم از کسی که در فکر خوراک و تغذیه جسم و بدن هست ولی درباره تغذیه معنوی روحی خود نمی اندیشد، پس از غذاهای فاسد شده و خراب دوری می کند.
و عقل و قلب و روح خود را کاری ندارد – هر چه و هر مطلب و برنامه ای به هر شکل و نوعی باشد استفاده می کند -.
۲۹ – قالَ علیه السلام: غَسْلُ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَعامِ یُنْفِی الْفَقْرَ، وَ بَعْدَهُ یُنْفِی الْهَمَ. [۹۱].
ترجمه:
فرمود: شستن دست ها قبل از طعام فقر و تنگدستی را می زداید و بعد از آن ناراحتی ها و آفات را از بین می برد.
۳۰ – قالَ علیه السلام: حُسْنُ السُوالِ نِصْفُ الْعِلْمِ. [۹۲].
ترجمه:
فرمود: کسی که عادت سوال و حالت پرس و جو دارد مثل آن است که نصف علم ها را فرا گرفته باشد.
۳۱ – قالَ علیه السلام: إن الْحِلْمَ زینَهٌ، وَ الْوَفاءَ مُرُوَهٌ، وَ الْعَجَلهَ سَفَهٌ. [۹۳].
ترجمه:
فرمود: صبر و شکیبائی زینت شخص، وفای به عهد علامت جوانمردی، و عجله و شتابزدگی (در کارها بدون اندیشه) دلیل بی خردی می باشد.
۳۲ – قالَ علیه السلام: مَنِ اسْتَخَفَ بِإخوانِهِ فَسَدَتْ مُرُوَتُهُ. [۹۴].
ترجمه:
فرمود: کسی که دوستان و برادرانش را سبک شمارد و نسبت به آن ها بی اعتناء باشد، مروت و جوانمردیش فاسد گشته است.
۳۳ – قالَ علیه السلام: إنما یُجْزی الْعِبادُ یَوْمَ الْقِیامَهِ عَلی قَدْرِ عُقُولِهِمْ. [۹۵].
ترجمه:
فرمود: همانا در روز قیامت بندگان به مقدار عقل و درک و شعورشان مجازات می شوند.
۳۴ – قالَ علیه السلام: إنَ الناسَ عَبیدُ الْمالِ، وَ الدینُ لَعِبُ عَلی الْسِنَتِهِمْ، یُحیطوُنَهُ مادَرَتْ بِهِ مَعایِشُهُمْ، فَإذا مُحِصُوا لِلاْبْتِلاءِ قَلَ الدَیانُونَ. [۹۶].
ترجمه:
فرمود: همانا مردم اسیر و بنده دنیا و اموال آن هستند، و دین را وسیله رسیدن به اهداف خود قرار داده اند و به هر نوعی که زندگی آن ها تامین شود حرکت می کنند. بنابر این هنگامی که در بوته آزمایش در آیند، دین داران اندک خواهند شد.
۳۵ – قالَ علیه السلام: الْمِزاحُ یَاْکُلُ الْهَیْبَهَ، وَقَدْ اکْثَرَ مِنَ الْهَیْبَهِ الصامِت [۹۷].
ترجمه:
فرمود: مزاح و شوخی – های زیاد و بیجا – شخصیت و وقار انسان را از بین می برد، و چه بسا افراد ساکت دارای شخصیت و وقار عظیمی می باشند.
۳۶ – قالَ علیه السلام: اللُوْمُ انْ لا تَشْکُرَ النِعْمَهَ. [۹۸].
ترجمه:
فرمود: از علائم پستی شخص، شکر نکردن از ولی نعمت است.
۳۷ – قالَ علیه السلام: لَقَضاءُ حاجَهِ اخٍ لی فِی اللهِ احَبُ مِنْ إعْتِکافِ شَهْرٍ. [۹۹].
ترجمه:
فرمود: هر آینه برآوردن حاجت و رفع مشکل برادرم، از یک ماه اعتکاف، در مسجد – و عبادت مستحبی نزد من – بهتر و محبوب تر است.
۳۸ – قالَ علیه السلام: إنَ الدُنْیا فی حَلالِها حِسابٌ، وَفی حَرامِها عِقابٌ، وَفِی الشُبَهاتِ عِتابٌ، فَانْزِلِ الدُنْیا بِمَنْزَلَهِ المیتَهِ، خُذْ مِنْها ما یَکْفیکَ. [۱۰۰].
ترجمه:
فرمود: چیزهای دنیا اگر حلال باشد حساب و بررسی می شود و اگر از حرام به دست آید عذاب و عقاب دارد و اگر حلال و حرام آن معلوم نباشد سختی و ناراحتی خواهد داشت.
پس باید دنیا (و موجوداتش) را همچون میته و مرداری بشناسی که به مقدار نیاز و اضطرار از آن استفاده کنی.
۳۹ – قالَ علیه السلام: وَ اعْمَلْ لِدُنْیاکَ کَانَکَ تَعیشُ ابَدا، وَ اعمَلْ لاَِخِرَتِکَ کَانکَ تَمُوتُ غدَا. [۱۰۱].
ترجمه:
فرمود: در دنیا چنان برنامه ریزی کن – از نظر اقتصاد و صرفه جوئی و … – مثل آن که می خواهی همیشه دوام داشته باشی، و نسبت به آخرت به نوعی حرکت و کار کن مثل این که فردا خواهی مُرد.
۴۰ – قالَ علیه السلام: اکْیَسُ الْکَیِسِ التُقی، وَ احْمَقُ الْحُمْقِ الْفُجُورَ، الْکَریمُ هُوَ التَبَرُعُ قَبْلَ السُوالِ. [۱۰۲].
ترجمه:
فرمود: زیرک ترین و هوشیار ترین افراد، شخص باتقوا و پرهیزکار می باشد؛ احمق و نادان ترین افراد، کسی است که تبه کار و اهل معصیت باشد؛ گرامی ترین و با شخصیت ترین افراد، آن کسی است که به نیازمندان پیش از اظهار نیازشان، کمک نماید.

برگرفته از کتاب چهل داستان و چهل حدیث از امام حسن مجتبی(ع) نوشته آقای عبدالله صالحی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *